ΟΙ ΕΛΕΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΓΟΥΤΕΜΒΕΡΓΙΟΥ

Για δεύτερη φορά διάβασα το βιβλίο του Sven Birkerts: Οι ελεγείες του Γουτεμβέργιου, απο τις εκδόσεις Καστανιώτη. Η πρώτη ανάγνωση ήταν παράλληλη με το εξαιρετικό βιβλίο του Walter Ong: Προφορικότητα και εγγραμματοσύνη, από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Αφορμή για τη δεύτερη ανάγνωση, , υπήρξε η δήλωση μιάς αγαπημένης φίλης μπλόγκερ που ξεχωρίζει απο τη σαφήνεια και την ειλικρίνεια όσων υποστηρίζει, πως κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της ενώ είχε αγοράσει αρκετά βιβλία με την προσδοκία να αξιοποιήσει μ΄αυτό τον τρόπο ένα σημαντικό μέρος του χρόνου της, δεν κατάφερε να διαβάσει κανένα.

Δεν απέδωσε το γεγονός σε οποιοδήποτε εξωγενή παράγοντα, διαπίστωσε πολύ απλά ότι πλέον προτιμά να διαβάζει ηλεκτρονικά. Κάπως έτσι λοιπόν, ένα ζεστό μεσημέρι του Ιουλίου στο μαγευτικό Χαλκούτσι, αποφάσισα να διαβάσω ξανά το βιβλίο του Sven Birkerts.



"Αυτό που ισχύει με την τέχνη ισχύει και με τη σοβαρή ανάγνωση. Απ΄ότι φαίνεται, όλο και λιγότεροι άνθρωποι έχουν τον ελεύθερο χρόνο ή τη διάθεση να διαβάσουν. Και η πραγματική ανάγνωση είναι επίπονη. Αν δεν είμαστε εξασκημένοι, δεν μπορούμε να ανοίξουμε απλώς το εξώφυλλο και να αφεθούμε σ΄ένα διαφορετικό κόσμο. Δεν παρασυρόμαστε τόσο εύκολα, δεν ενθουσιαζόμαστε όπως με τις ταινίες που προβάλλονται στον κινηματογράφο. Αλλά αν διαβάζουμε με επιμονή, αποκτούμε, στην πλέον φορητή του μορφή, έναν απώτερο λόγο ύπαρξης. Κρατάμε στα χέρια μας τον τρόπο να ανακόψουμε την κεκτημένη ταχύτητα της εποχής μας. Μπορούμε να αντισταθούμε στην τάση του ξεφυλλίσματος και να αναδιφήσουμε, να επανεύρουμε, έστω και για λίγο, τη χαμένη μαγιά της συνοχής."


Το παραπάνω κείμενο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της επιχειρηματολογίας του Birkerts
σε ολόκληρο το βιβλίο. Υπερασπιζόμενος σθεναρά μιά μορφή ανάγνωσης, δεν διστάζει να τη συνδέει συνεχώς με τις ευρύτερες ανακατατάξεις που προκαλεί στον κόσμο μας η έλευση της εποχής των εικόνων. Έχω την αίσθηση ότι ο συγγραφέας δεν υποκρίνεται σε κανένα σημείο του έργου του, ότι οι συχνές υπερβολές του είναι φορτισμένες από το μέσα του βάρος που προκύπτει απο αληθινά συναισθήματα. Σ΄εκείνο που θα συμφωνήσω με ευκολία μαζί του είναι στη διαπίστωση ότι χωρίς να παραγνωρίζουμε τη σημασία της προφορικότητας, αλλά
και των αντίστοιχων κοινωνικών σχέσεων που παρήχθησαν κάτω απο την κυριαρχία του προφορικού λόγου, πρέπει να παραδεχθούμε ότι η μετάβαση στο επόμενο στάδιο της γραφής
ήταν σαρωτική ως προς τις αλλαγές, αλλά ελάχιστα βίαιη, επιτακτική και ασφυκτική σε σχέση με την εποχή των εικόνων.


Για τον συγγραφέα η ανάγνωση αποτελεί στάση ζωής με καθημερινές αλλά και υπαρξιακές προεκτάσεις, ένας όρος εξίσου γενναιόδωρος και ασαφής με τον αντίστοιχο της αγάπης, ένας όρος που αποτελεί παράγοντα ρύθμισης και παρέμβασης μας στον ελεύθερο χρόνο.
"Η λογοτεχνία δεν έχει νόημα ως συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί και να συνοψιστεί, αλλά ως βίωμα. Είναι μία συμμετοχική κονίστρα.
Μέσω της διαδικασίας της ανάγνωσης, ξεφεύγουμε από τη συνηθισμένη σχέση μας με το χρόνο που καθορίζεται απο απόσπαση και επιφανειακότητα και μπαίνουμε στο βασίλειο της διάρκειας."
Στο βασίλειο της διάρκειας οι όροι πληροφόρησης,ταξινόμησης και επεξεργασίας ακολουθούν σύμφωνα με τον συγγραφέα, διαδρομές πολύ πιό κοντινές στην "αλήθεια των πραγμάτων"
στο απλό και διαχρονικό διακύβευμα της φιλοσοφίας.
"Πιστεύω ότι αυτό που μας κάνει ξεχωριστό είδος δεν είναι η τεχνολογική μας δεινότητα αλλά η εκπληκτική μας ικανότητα να προσδίδουμε νόημα στην εμπειρία μας και να ψάχνουμε για τελεολογικές νύξεις στον περιβάλλοντα κόσμο."
Όλους αυτούς τους στοχασμούς, ο Birkerts τους πλαισιώνει με ενδιαφέρουσες αφηγήσεις απο τις πρώτες του επαφές με τον κόσμο του βιβλίου, αλλά και με την εκπαιδευτική του εμπειρία.
Για τον ίδιο, η χωρίς όρους αποδοχή των τεχνολογιών και της κουλτούρας που διαμορφώνεται με τη χρήση τους, η σύγχρονη εικονολατρεία, λειτουργεί ενάντια σ΄ένα κόσμο γραφής και ανάγνωσης "όπως τον ξέραμε" κι ο οποίος υπήρξε άρρηκτα δεμένος με ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πολιτισμού.
Το βιβλίο του Birkerts το θεωρώ πολύ ενδιαφέρον. Παρά το γεγονός όμως ότι η αφορμή για να
το διαβάσω ξανά, ταιριάζει απόλυτα με ένα μέρος της επιχειρηματολογίας του, προφανώς δεν μπορώ να συμφωνήσω απόλυτα με τις συχνά αφοριστικές του θέσεις.

Κάτι τέτοιο δεν σημαίνει προφανώς ότι βρίσκομαι πιό κοντά στον αντίποδα των απόψεων του. Στο χώρο του διαδικτύου έχω συναντήσει πολλούς που εκδηλώνουν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το βιβλίο κι αρκετούς "άρρωστους" μ΄αυτό.

Απλά η συγκεκριμένη ασθένεια προυπήρχε και δεν δημιουργήθηκε από το Μέσο, γεγονός που κάνει τους προβληματισμούς μου αναμενόμενους και λογικούς.


ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΙ ΑΡΡΩΣΤΟΙ

Βιβλία και ξερό ψωμί

Ανάγνωση

Golem

Librofilo

ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑ ΣΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ

Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια. Υπάρ-
χουν απειράκις ωραιότερα πράγματα και απ' αυτήν
την αγαλματώδη παρουσία του περασμένου έπους.
Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη. Σκοπός της
ζωής μας είναι η λυσιτελής παραδοχή της ζωής μας
και της κάθε μας ευχής εν παντί τόπω εις πάσαν
στιγμήν εις κάθε ένθερμον αναμόχλευσιν των υπαρ-
χόντων. Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμέ-
νο δέρας της υπάρξεώς μας.

«Τριαντάφυλλα στο παράθυρο». Υψικάμινος, 1935.


Ο Ανδρέας Εμπειρίκος (2 Σεπτεμβρίου 1901-3 Αυγούστου 1975) υπήρξε μία πραγματικά πολυσύνθετη προσωπικότητα. Ποιητής, πεζογράφος, φωτογράφος και ψυχαναλυτής, ανήκει στη γενιά του ΄30 και είναι εκείνος που εισήγαγε τον υπερρεαλισμό στην Ελλάδα με το έργο του παραμένοντας ως ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του.
Από το 1926 έως το 1931 ασχολήθηκε με την ψυχανάλυση μαθητεύοντας δίπλα στον ιδρυτή της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας στο Παρίσι Ρενέ Λαφόργκ.
Με την επιστροφή του στην Ελλάδα και μέχρι το 1951 εφάρμοσε στην πράξη τις θεωρίες της ψυχανάλυσης, γεγονός που αποτυπώνεται σε ένα βαθμό στην ταυτότητα του έργου του.

Πλήν ελαχίστων εξαιρέσεων, το έργο του Εμπειρίκου δεν έχει ευρύτερη αποδοχή μέχρι περίπου το 1945, άλλοτε για λόγους ξεκάθαρης αδυναμίας πλήρους κατανόησης, κι άλλοτε εξαιτίας επιφυλάξεων και υπερβολικού συντηρητισμού από τους περισσότερους κριτικούς της εποχής. Μεταπολεμικά το αρχικό αρνητικό κλίμα σταδιακά μεταστράφηκε.

Κυνηγητές εμείς της γοητείας των ονείρων Του προορισμού που πάει και πάει μα δεν στέκει Όπως δεν στέκουν τα χαράματα Όπως δεν στέκουν και τα ρίγη Όπως δεν στέκουν και τα κύματα Όπως δεν στέκουν κι οι αφροί των βαποριών Μήτε και τα τραγούδια μας για τις γυναίκες που αγαπάμε. Στροφές στροφάλων- Ενδοχώρα 1945 Ο Ανδρέας Εμπειρίκος ασχολήθηκε παθιασμένα με τη φωτογραφία και το 1955 οργάνωσε μιά έκθεση στην Αθήνα όπου εκτέθηκαν πάνω από διακόσιες φωτογραφίες του. Το γεγονός ότι αρκετά έργα του εκδόθηκαν πλήρη μετά το θάνατο του, τον αδικεί αλλά και παράλληλα τον καθιστά με έναν παράξενο τρόπο περισσότερο "σύγχρονο". Ο ξεχωριστός λυρισμός του και η παρουσία του απρόοπτου στη ροή των στίχων του είναι πολύ συχνά... ψυχαναλυτική, αλλά πάνω από όλα απολαυστική. Απολαυστική, όσο υπήρξε για τον ίδιο η αίσθηση ότι με τη δημιουργία του, σκανδάλιζε το αστικό κατεστημένο της ελληνικής κοινωνίας, στο οποίο άλλωστε ουδέποτε χαρίστηκε στις αντι-κριτικές του, ούτε επιχείρησε να το προσεταιρισθεί μέσω δημόσιων σχέσεων. Εργογραφία Υψικάμινος (1935) Ενδοχώρα (1945) Γραπτά ή Προσωπική Μυθολογία (1960) Οκτάνα (1980) Aι Γενεαί πάσαι ή Η σήμερον ως αύριον και ως χθες (1984) Ες Ες Eς Ερ Ρωσσία (1995) Αργώ ή Πλους αεροστάτου (1980) Ο Μέγας Ανατολικός (1990-92) Ζεμφύρα ή Το μυστικό της Πασιφάης (1998) Νικόλαος Εγγονόπουλος ή το θαύμα του Ελμπασάν και του Βοσπόρου, διάλεξη για τον Νίκο Εγγονόπουλο (1999) Φωτοφράκτης (2001) Η Άνδρος του Ανδρέα Εμπειρίκου (2004) Ταξίδι στη Ρωσσία (2001). Ημερολόγιο και φωτογραφίες (Δεκέμβριος 1962) Μια Περίπτωσις Ιδεοψυχαναγκαστικής Νευρώσεως με Πρόωρες Εκσπερματώσεις και Άλλα Ψυχαναλυτικά Κείμενα (2001)

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΜΑΣ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΖΩΗ

Προτεραιότητα μας η ανθρώπινη ζωή και η περιουσία δήλωνε ο πρωθυπουργός στις 22/8 στη διάρκεια της τελευταίας δασικής πυρκαγιάς. Βέβαια υπάρχουν περιπτώσεις που η ανθρώπινη ζωή αξίζει ελάχιστα και προσμετράται εντελώς δυσανάλογα σε σχέση με την περιουσία.
Πολιτικοί, δημοσιογράφοι και "διανοούμενοι" έχουν συχνά σαν ορόσημο στους σχολιασμούς τους την Ελλάδα του 2004, τότε που αγγίξαμε κατά τη γνώμη τους την τελειότητα.
Ο καθένας βέβαια κρίνεται τόσο απο τις πράξεις του, όσο κι από τα πρότυπα του.
Τα ολυμπιακά έργα είχαν σαν απολογισμό 15 νεκρούς και 350 τραυματίες σε κάθε είδους εργατικά ατυχήματα, γεγονός που δεν περιόρισε την έκσταση του κοινού για την τελετή έναρξης όταν εμφανίστηκε ένας τύπος να τρέχει με καροτσάκι οικοδομής, σαν σχόλιο για την εντατικοποίηση των εργατικών ωραρίων και τις έγκαιρες παραδόσεις των κατασκευών.



Προτεραιότητα τους η ανθρώπινη ζωή με τον τρόπο που εκείνοι θέλουν να την ορίσουν.
Προτεραιότητα που δεν συνδέεται προφανώς ζωτικά με την ύπαρξη δάσους και συνθηκών εργασίας που δεν μας εξευτελίζουν ούτε μας απειλούν.
Δεύτερος νεκρός μέσα σ΄ένα μήνα στη ΛΑΡΚΟ, προβλέψεις για σημαντική άνοδο της ανεργίας το επόμενο διάστημα, δημόσια έργα ασφαλτόστρωσης των "μονόδρομων" της κρίσης στην οικονομία.



Έχει και γενέθλια σήμερα, δεν είναι ο M.Jackson ούτε o Elvis.
Ζήτημα προτεραιοτήτων.

ΣΚΟΥΠΙΔΙΑ, ΠΟΛΗ, ΘΑΝΑΤΟΣ

Δεν πρόκειται φυσικά για αναφορά στον Ρ.Β.Φασμπίντερ, αλλά για την αποτύπωση κάποιων αναπόφευκτων συνειρμών.

ΤΟΥ ΜΠΙ ΚΟΝΤΙΝΙΟΥΝΤ. . .

Τελευταία εβδομάδα και μετά επιτέλους διακοπές. Καλά θα περάσουμε, εξίσου καλά να περάσετε όλοι όπου κι αν είσαστε.