THE NIGHTMARE BEFORE CHRISTMAS

Στα πλαίσια της μεταφοράς δυτικοευρωπαϊκών προτύπων, εδώ και χρόνια η Αθήνα αποκτά Χριστουγεννιάτικη όψη από τον Νοέμβρη, γεγονός που βοηθά βέβαια και την τόνωση της αγοραστικής κίνησης.
Δεν μπορώ να πώ ότι τρελαίνομαι για αυτή την ατμόσφαιρα. Εδώ και πολύ καιρό, η πιό αγαπημένη φράση που περιείχε τη λέξη Χριστούγεννα ήταν το αριστούργημα του κυρίου Τίμ Μπάρτον. Αυτή η επιμονή πιστεύω ότι δικαιώθηκε στο χρόνο και μάλιστα πρόσφατα πέρασε σε άλλη, ακόμα γοητευτικότερη διάσταση.

Ναι, είναι αλήθεια, δεν υπάρχει τίποτα ομορφότερο από το να βρίσκεις τα πρόσωπα μιας αγαπημένης σου ταινίας, το δάσος είναι σκοτεινό για όποιον θέλει να το δεί μόνο έτσι και είναι εγκλωβισμένος σε στερεότυπα που αγνοούν, πως οι μαύρες νεραϊδες είναι ότι καλύτερο μπορείς να συναντήσεις.

ΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ

Η γενιά μου ήταν μιά αστραπή που πνίγηκε

Η βροντή της η γενιά μου καταδιώχτηκε
Σα ληστής σύρθηκε στο συρματόπλεγμα
Μοίρασε σαν αντίδωρο τη ζωή και το θάνατο
Οι άνθρωποι της γενιάς μου δεν πέθαιναν
Στα νοσοκομεία κραύγαζαν Έξαλλοι στα εκτελεστικά
Αποσπάσματα στα χέρια τους ήταν μαγνήτες
Τρώγαν πικρό ψωμί κάπνιζαν εφημερίδες
Ζητώντας ευλαβικά μιά θέση σ΄αυτή τη γη

Κλείτος Κύρου


Ο χρόνος σβήνει τα τελευταία σημάδια από τη γενιά που κάποτε αρνήθηκε να υπογράψει και έζησε από κοντά τους μετεμφυλιακούς παρθενώνες.
Τελευταίος χαιρετισμός μέσα στη βροχή, από τα συνθήματα μιάς πορείας που περνούσε εκεί κοντά και τους κρότους από τα δακρυγόνα.

ΗΡΕΜΑ ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΗΣ

Οι πολιτικές ασφαλείας με βάση διακρατικές συμφωνίες και αντιτρομοκρατικούς νόμους, εδώ και πολλά χρόνια ταλαιπωρούν όσους ταξιδεύουν με εξονυχιστικούς και ενίοτε ιδιαίτερα προσβλητικούς για την προσωπικότητα τους ελέγχους. Οι ΗΠΑ και κάποια από τα κράτη της Ευρωπαϊκης Ένωσης, με το πρόσχημα της εφαρμογής όλων αυτών των παραπάνω πολιτικών έχουν δημιουργήσει μία ευρύτατη βάση προσωπικών δεδομένων, που οι αρμόδιες υπηρεσίες "επεξεργάζονται" κατά περίσταση.
Σχεδόν όλες οι χώρες του πλανήτη συμμετέχουν λίγο ή πολύ σ΄αυτές τις διαδικασίες, άλλοτε επίσημα κι άλλοτε με διαρροές μέσω υπηρεσιών για...ενδιαφέροντα πρόσωπα και γεγονότα.
Τι είναι ενδιαφέρον και επιλήψιμο για όλους αυτούς; Σχεδόν τα πάντα, σχεδόν όλοι όσοι δεν έχουν πάρει σαφή και απόλυτη θέση υπέρ των απόψεων τους.

Τελευταίο θύμα αυτής της υστερίας, ένας Έλληνας πανεπιστημιακός.

Είναι προφανές ότι κανένας πανεπιστημιακός, προσκεκλημένος σε συνέδριο, δεν αποτελεί κάποιο κίνδυνο για καμμιά χώρα και καμμιά πολιτική ασφαλείας. Οι επιφυλάξεις των αρχών για χορήγηση βίζας ή οι αναιρέσεις προηγούμενων συμπεριφορών τους, έχουν σκοπό να δείξουν στη κοινή γνώμη, ποιός αποφασίζει ακόμα και πέρα από κάθε λογική.
Επίδειξη δύναμης πάντα χρήσιμη για τους υπηκόους.

Καμμιά φορά βέβαια, κάποιοι προκείμενου να αποκτήσουν πρόσβαση σε περίοπτες θέσεις, απαλείφουν με ευκολία διάφορα ενοχλητικά κομμάτια από το παρελθόν τους. Όχι ότι έκαναν ποτέ και κάτι ιδιαίτερα άξιο λόγου, παρουσίασαν κάποια φοβερή αντικαθεστωτική δράση ή είχαν μιά ελάχιστη έστω συμμετοχή που να υπερβαίνει τη συζήτηση και την αρθρογραφία.
Η απάλειψη του παρελθόντος έχει απλά να κάνει με την απόκτηση ταυτότητας, ικανής να δημιουργήσει γέφυρες με χώρους, χωρίς τα βαρίδια παλαιότερων και ενοχλητικών απόψεων για κάποιους σημαίνοντες παράγοντες αυτών των χώρων.

Αυτές οι χρήσιμες για τη διευθέτηση μικροεμποδίων στην κοινωνική ανέλιξη κινήσεις, είναι απόλυτα επαρκείς και αποδοτικές, συνήθως για όσους έχουν ίδια μέτρα και σταθμά μ΄αυτούς που τις επιχειρούν. Γενικά κάποιοι πείθονται με τέτοιες στάσεις, κάποιοι αναθεματίζουν και κάποιοι άλλοι λόγω συγκεκριμένων αντανακλαστικών ασφαλείας παραμένουν καχύποπτοι εντελώς αδικαιολόγητα και χωρίς πραγματικό αντικείμενο.

Νομίζω ότι ξέφυγα από το θέμα ή μου ξέφυγε αυτό. Ίσως γιατί όλα όσα είπα είναι κοινότυπα και χιλιοειπωμένα. Προτείνω χαλάρωση με ένα εξίσου χιλιοειπωμένο τραγουδάκι.

ΑΠΟ ΜΑΚΡΙΑ ΚΙ... ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΙ

Σε κάποια σινεμά της Αθήνας παίζεται η ταινία BOY A που αφορά την ουσιαστική καθήλωση στην παιδική τραυματική ηλικία, ενός νέου ανθρώπου μετά την αποφυλάκιση του.
Η πράξη που τον οδήγησε στη φυλακή, θα καθορίσει και την υπόλοιπη ζωή του.
Η κοινωνία σε τέτοιες περιπτώσεις με το παραμικρό ερέθισμα, ξεφεύγει από τη συνηθισμένη αμνησία της, αναιρεί και ακυρώνει την όποια επανένταξη, ακόμα και στην περίπτωση που ο κύκλος του σωφρονισμού έχει τυπικά κλείσει. Η κοινωνία θυμάται κι εκδικείται.
Έτσι το κακούργημα που διέπραξε ο ήρωας της ταινίας όταν ήταν παιδί τον εγκλωβίζει διά βίου και διαμορφώνει μία προσωπικότητα, ανώριμη και αναντίστοιχη με την ηλικία του.


Οι ταινίες με θέμα τις φυλακές, το σωφρονιστικό σύστημα, τις αποδράσεις κλπ, αποδεδειγμένα ελκύουν το κοινό σε παγκόσμιο επίπεδο. Κάποιες από αυτές έχουν γνωρίσει δικαιολογημένα τεράστια εμπορική επιτυχία, έχουν αποτυπώσει σε μεγάλο βαθμό τους προβληματισμούς και τις αντιλήψεις μιάς εποχής, μέσα από πλάνα και διαλόγους που κατέχουν μιά εμβληματική θέση στην ιστορία του κινηματογράφου. Η ελληνική κοινωνία δεν αποτελεί φυσικά εξαίρεση κι έχει εκφράσει αυτή την παγκόσμια τάση, με παρόμοιους τρόπους.
Παράλληλα υπάρχει μιά παράδοση συμπάθειας σε ένα είδος ποινικών κρατουμένων, με άξονα την ικανότητα τους στον εξευτελισμό των διωκτικών μηχανισμών.


Όλα αυτά βέβαια, στα πλαίσια της γνωστής ελληνικής "ιδιαιτερότητας" των τεράστιων αποστάσεων ανάμεσα στις...διαθέσεις και την πράξη.
Η πραγματικότητα είναι φυσικά άλλη. Το σωφρονιστικό σύστημα είναι απαρχαιωμένο και απαξιωτικό για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, εκδικητικό και με ανύπαρκτες προϋποθέσεις για την κοινωνική επανένταξη των κρατουμένων μετά τον εγκλεισμό.
Πέρα από γενικολογίες και συνήθη ευχολόγια, το σίγουρο είναι ότι ακόμα και μιά πρόθυμη για εκσυγχρονισμό πολιτεία (...λέμε τώρα ), πιθανότατα χωρίς κάποια αντίστοιχη κοινωνική απήχηση μιας τέτοιας προτεραιότητας, θα ανέβαλε επ΄αόριστον αυτό που φαίνεται να είναι απόλυτα αναγκαίο. Πόσο μάλλον όταν υπάρχει πλήρης αδιαφορία της κοινωνίας για τους "κολασμένους" της και ευημερία των πλέον φοβικών και συντηρητικών συνδρόμων, που για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, σημαίνει αυστηρότερες ποινές και αστυνομοκρατία στην καθημερινότητα μας. Εχει άλλη γλύκα ο δίκαιος ύπνος στον καναπέ, μπροστά στην ανοιχτή τηλεόραση, όταν υπάρχει μιά κλειδαριά ασφαλείας να σε προστατεύει και οι παραινέσεις των Ευαγγελάτων να σε νανουρίζουν και να σε επιβραβεύουν.

Αυτές τις μέρες,οι κρατούμενοι όλης της χώρας διεκδικούν τη στοιχειώδη αξιοπρέπεια που πρέπει να αντιστοιχεί στη ζωή οποιουδήποτε ανθρώπου. Διεκδικούν τα αυτονόητα, έτσι ώστε ο εγκλεισμός να σταματήσει να έχει εκδικητικό χαρακτήρα. Οι αληθινοί κρατούμενοι δεν διαθέτουν τη γοητεία των κινηματογραφικών τους αναπαραστάσεων.
Η ζωή όμως ευτυχώς ή δυστυχώς δεν είναι σινεμά.

Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΛΟΤΗΤΑΣ

Δεν θέλω να ξέρω τι είναι αυτό που με ξυπνά. Νοιώθω ευτυχισμένος ν΄ανοίγω τα μάτια μου μέσα στο σκοτάδι του δωματίου μου και να αισθάνομαι την ίδια παιδική και αδήμονη χαρά, με εκείνη που αισθανόμουν όταν ήμουν πιό νέος και περίμενα να σηκωθεί η αυλαία του θεάτρου ή να σβήσουν τα φώτα της αίθουσας και ν΄αρχίσει το αγαπημένο μου θέαμα.
Θέλω να ξυπνώ στο μέσο της νύχτας, Το εύχομαι πάντα προτού κοιμηθώ.
Δεν ξέρω γιατί μ΄ευχαριστεί. Πρίν μερικά χρόνια θα σας έλεγα ίσως ότι αυτό μου άρεσε γιατί υπήρχε πάντα ένας θαυμάσιος κινηματογράφος. Πήγαινα στο κρεβάτι ευτυχισμένος γιατί είχα δεί θαυμαστά πράγματα, μέσα στο σκοτάδι του δωματίου μου.
Όντως προτού αποκοιμηθώ επισκεπτόμουνα τον "τοπικό" κινηματογράφο μου.

Φεντερίκο Φελίνι


Ο μάγος Φελίνι μας αποχαιρέτησε στις 31 Οκτώβρη του 1993, το ξεχωριστό του όμως βλέμμα αποτελεί ένα τρόπο ανάγνωσης της ζωής, με τον οποίο η μνήμη παραμένει γενναιόδωρη.
Στην Ευρώπη του ψυχρού πολέμου, καθώς το σχέδιο Μάρσαλ ανοικοδομούσε το αντίπαλο δέος του ανατολικού μπλόκ, η ανάπτυξη, η ιδεολογική στεγανότητα και η πολιτιστική επέλαση της υπερατλαντικής κουλτούρας, αποτελούσαν άρρηκτα συνδεδεμένες παραμέτρους του μεταπολεμικού κόσμου. Το βιαστικό λούστρο πάνω στα ερείπια της σύγκρουσης που προηγήθηκε, η απόκρυψη των κοινωνικών ανισοτήτων, της υποβαθμισμένης ζωής και του μετέωρου ανθρώπου, έρμαιου αλλαγών και αποφάσεων που ελάχιστα μπορεί να ορίσει τη δυναμική τους, απετέλεσαν τη βάση που δημιουργήθηκε μια νέα κινηματογραφική οπτική.
Μια άλλη θέαση της πραγματικότητας που ονομάστηκε ιταλικός νεορεαλισμός.
Ταινίες με χαμηλό προϋπολογισμό, συμμετοχή πολλών ερασιτεχνών ηθοποιών γεμάτα από τη δύναμη μιας ενίοτε σκληρά αποτυπωμένης εικόνας χωρίς τίποτα το περιττό.
Οι μεγάλοι δάσκαλοι Βισκόντι, Ντε Σίκα,Ροσελίνι, σφράγισαν μια ολόκληρη εποχή με τις μοναδικές τους δημιουργίες, καταγράφοντας με λιτό τρόπο την κοινωνική πραγματικότητα.



Ο Φελίνι μαζί με τον Αντονιόνι είναι δύο από τους καλύτερους μαθητές τους, ενώ ταυτόχρονα ο ένας αποτελεί συμπλήρωμα του άλλου. Οι κοινωνίες της Δ.Ευρώπης καθώς τα χρόνια περνούν αποχαιρετούν τα προηγούμενα χαρακτηριστικά τους, ενώ το κοινωνικό κράτος απαλύνει στοιχειωδώς τις ανισότητες. Αυτό το πέρασμα σε μιά αισθητά λιγότερο ανασφαλή εποχή, τροποποιεί το κέντρο βάρους της ανθρώπινης αναζήτησης, απομακρύνοντας το από ποσοτικά χαρακτηριστικά, εστιάζοντας όλο και περισσότερο, στην ουσία της ύπαρξης.
Ο Αντονιόνι θα αναδείξει τις παραπάνω αλλαγές και τη σχέση τους με τον περιβάλλοντα χώρο, με προεκτάσεις αλληλεπίδρασης.
Ο Φεντερίκο Φελίνι επικεντρώνεται στην ανθρώπινη ψυχή και στα εσωτερικά της τοπία.
Βιώματα, μνήμες, παιδικά βλέμματα, αφηγήσεις ελλειπτικές που αφήνουν τις εικόνες να μιλήσουν για λογαριασμό τους και ν΄αποδώσουν τις κωμικοτραγικές διαστάσεις της ζωής.
Οι γελωτοποιοί, τα μέλη ενός ιδιότυπου βαριετέ είναι πανταχού παρόντες.
Στην αναπόληση του παρελθόντος και τους προσωπικούς απολογισμούς, στην τρυφερότητα και στα αδιέξοδα, στη χαρά και την εναλλαγή της με την αίσθηση του θανάτου.
Μοναδικά παιχνίδια με το φώς και τη σκιά που υπογραμμίζουν τη γλώσσα του σώματος.




Η έξοδος, η σωτηρία και η ελπίδα, κρύβονται στο ελάχιστο, σε μιά έκφραση του προσώπου, σε μία χειρονομία ή ένα χαμόγελο. Σε μιά μουσική που μας γνέφει ν΄αναζητήσουμε το καλύτερο. Αυτό που κάπου υπάρχει εκεί έξω, αρκεί να το φανταστούμε και να το ζήσουμε, βιώνοντας το δηλαδή και στις δύο του διαστάσεις, με μιά χωρίς δισταγμούς εμπιστοσύνη, με τη θλίψη και τη χαρά που απλόχερα μας προσφέρει, η γνώριμη και οικεία από τα παιδικά μας χρόνια φιγούρα του παλιάτσου. Η μοναξιά και η συντροφικότητα, πέρα από τα όρια του προφανούς.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο Φελίνι, υπήρξε αγαπημένος σκηνοθέτης του Μάνου Χατζιδάκι.
Ο Χατζιδάκις κατάφερε καλύτερα από οποιονδήποτε να απογειώσει τους υπαινιγμούς των στίχων με τις μουσικές του συνθέσεις.


Η αιωνιότητα είναι η θάλασσα που πηγαίνει μαζί με τον ήλιο, έτσι απλά την προσδιορίζουν οι τελευταίες φράσεις του σεναρίου στον τρελό Πιερρό του Γκοντάρ.
Με την ίδια απλότητα που οι ταινίες του Φελίνι προσφέρουν ακόμα συγκίνηση και διάθεση να αναζητήσουμε μέσα μας τη διαχρονική συνύπαρξη του ανάλαφρου με το τραγικό.

Το εγχείρημα γίνεται ολοένα και πιό δύσκολο και αφορά την ποιότητα των ταινιών και των χώρων προβολής τους.

Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα κάποια σινεμά περιλαμβάνονται στα θύματα της οικονομικής κρίσης. Στην υπαρκτή πιθανότητα μιάς ακόμα μέτριας χρονιάς γεμάτης από σεναριακά κλισέ και ειδικά εφέ που μάταια επιχειρούν να ξορκίσουν το αποτέλεσμα, θα πρέπει επίσης να συμβιβαστώ με την ιδέα, ότι δεν θα ξαναδώ ταινία παρέα με τον εξαιρετικό φίλο και φανατικό σινεφίλ, μαύρο γάτο του "Αλφαβίλ."



ΦΙΛΜΟΓΡΑΦΙΑ ΦΕΛΙΝΙ

I Vitelloni-Οι Βιτελόνι
La Strada-Ο δρόμος
Le Notti di Cabiria-Οι νύχτες της Καμπίρια
La Dolce Vita-Γλυκειά ζωή
Boccaccio-Βοκκάκιος
Οtto e Mezzo-8 1/2
Giulietta Degli Spiriti-Η Ιουλιέτα των πνευμάτων
Satyricon-Σατυρικόν
Amarcord-Αμαρκορντ
La Citta della Donne-Η πόλη των γυναικών
E la Nave Va-Και το πλοίο φεύγει
Ginger e Fred-Τζίντζερ και Φρέντ
Intervista-Η συνέντευξη